Qoraqalpogʻiston

Umumiy maʼlumot

Qoraqalpogʻiston Oʻzbekistondagi eng katta maʼmuriy birlik va aholisi eng siyrak hududlardan biri. Bu yerda oʻz tili, doston va hunarlariga ega turkiy xalq — qoraqalpoqlar yashaydi. Respublika Amudaryo deltasidagi dalalardan Qizilqum choʻli va Ustyurt platosigacha choʻzilgan.

Sayyohlar bu yerga odatda uch narsa uchun kelishadi: Nukusdagi Savitskiy toʻplagan sanʼat kolleksiyasi, poytaxt janubidagi qadimiy paxsa qalʼalar va bir paytlar Orol dengizidagi baliqchilar porti boʻlgan, hozir esa suvdan ancha uzoqda qolgan Moʻynoq.

Tarix

Amudaryoning quyi oqimi qadimgi Xorazm tarkibida boʻlgan. Choʻl chekkalarida eramiz boshlari atrofidagi asrlarga oid, sugʻoriladigan yerlarni dasht bosqinlaridan himoya qilish uchun qurilgan qalʼa va manzilgohlar saqlanib qolgan. Daryo va kanallar oʻzanini oʻzgartirgach, ularning koʻpi tashlab ketilgan.

Qoraqalpoqlar deltaga XVIII–XIX asrlarda koʻchib kelgan. Sovet davrida bu yerda avtonom respublika tuzilgan va keyinroq Oʻzbekiston tarkibiga kirgan. 1960-yillardan boshlab yuqori oqimdagi keng koʻlamli sugʻorish Amudaryo va Sirdaryodan Orol dengiziga quyiladigan suvni kamaytirdi; dengiz keskin qisqardi va deltadagi hayot oʻzgardi.

Qanday borish mumkin

Nukus aeroportiga Toshkentdan reyslar bor. Toshkentdan Nukusga poyezdlar ham qatnaydi, odatda tungi; safardan oldin jadvalni tekshiring.

Koʻpchilik Xiva yoki Urganchdan avtomobilda keladi. Ellikqalʼa qalʼalari bu shaharlar bilan Nukus oraligʻida joylashgan, shuning uchun haydovchi ularni koʻrishni yoʻl bilan bir kunda qoʻshib qoʻyishi mumkin.

Shahar boʻylab harakat

Masofalar katta, Nukusdan tashqarida jamoat transporti kam, shuning uchun aksariyat sayyohlar haydovchili mashina yollaydi. Nukus bilan tuman markazlari, jumladan Moʻynoq orasida yoʻnalishli taksilar qatnaydi.

Ustyurt platosi va Orolning hozirgi qirgʻogʻiga borish uchun yoʻltanlamas mashina va tajribali haydovchi kerak. Odatda bu oʻtov lagerida yoki chodirda tunab qolinadigan ikki kunlik safar.

Qachon borish kerak

Eng yaxshi vaqt — aprel oxiridan iyun boshigacha va sentabrdan oktabr oʻrtasigacha. Yozda juda issiq, choʻlda esa soya deyarli yoʻq; qishda sovuq va shamolli, yomgʻir yoki qordan keyin choʻl yoʻllaridan oʻtish qiyinlashishi mumkin.

Taomlar

Qoraqalpoq taomlari oddiy va toʻyimli: qoʻlda kesilgan keng xamir bilan qaynatilgan goʻsht, shoʻrvalar, non va sut mahsulotlari. Nukus va Moʻynoqda delta koʻllaridan tutilgan baliq koʻp tayyorlanadi.

Nukusdan tashqarida tanlov kam, shuning uchun uzoq yoʻlga suv va yengil ovqat oling. Oʻtov lagerlarida ovqat odatda narxga kiradi va joyida pishiriladi.

Hunarmandchilik

Qoraqalpoq hunarlari koʻchmanchi turmushdan oʻsib chiqqan: oʻtov uchun kigiz va toʻqilgan bogʻichlar, kashtali ayollar bosh kiyimlari va chakmonlari, marjon va aqiq qadalgan kumush taqinchoqlar. Yaxshi namunalarni Nukusdagi Savitskiy muzeyi va tarix muzeyida koʻrish mumkin.

Dostonlarni hozir ham jirov deb ataladigan baxshilar kamonli qobiz joʻrligida ijro etishadi.

Bilish foydali

Pasportni yoningizda saqlang: asosiy yoʻllardagi postlarda uni soʻrashlari mumkin. Qalʼalarni koʻrishga quyoshdan himoya vositasi, bosh kiyim va koʻp suv oling — u yerda soya deyarli yoʻq.

Moʻynoq va Orol atrofida dengizning yoʻqolishi mahalliy aholi hayotining ogʻriqli qismi ekanini yodda tuting. Odamlar va uylarni suratga olishda ehtiyot boʻling, aholining oʻzi bu haqda qanday gapirishini tinglang.