Xorazm

Umumiy maʼlumot

Xorazm Oʻzbekistonning shimoli-gʻarbiy chekkasida, Amudaryo choʻlga yetmasdan ariqlar orqali dalalarga taralgan joyda joylashgan. Mehmonlarning aksariyati Xiva uchun keladi: uning ichki shahri Ichan qalʼa paxsa devorlari, madrasalari, minoralari va saroylarini piyoda aylanib chiqsa boʻladigan ixcham hududda saqlab qolgan.

Urganch viloyatning hozirgi markazi va transport tuguni: aeroport, asosiy avtobus va poyezd yoʻnalishlari shu yerda. Xiva unchalik uzoq boʻlmagan janubi-gʻarbda, qoʻshni Qoraqalpogʻistondagi qadimiy qalʼa xarobalariga esa bir kunda borib kelish mumkin.

Tarix

Xorazm arablar istilosidan ancha oldin ham oʻz podsholari, yozuvi va mustahkamlangan qoʻrgʻonlariga ega oʻtroq voha boʻlgan. Oʻrta asrlarda bu yerdan al-Xorazmiy va Abu Rayhon Beruniy kabi olimlar yetishib chiqqan, XIII asr boshida esa Xorazm moʻgʻullar bosqinigacha Xorazmshohlar davlatining markazi boʻlgan.

XVII asrda Xiva xonlik poytaxtiga aylangan. Bugun uning devorlari ichida turgan binolarning koʻpchiligi XVIII asrdan XX asr boshigacha qurilgan. 1873-yilda xonlik Rossiya protektoratiga oʻtgan, 1920-yildan keyin esa hudud qisqa muddat mavjud boʻlgan Xorazm Xalq Sovet Respublikasi orqali Sovet Oʻzbekistoni tarkibiga kirgan.

Qanday borish mumkin

Urganch xalqaro aeroportiga Toshkentdan muntazam reyslar, shuningdek, bir nechta xalqaro yoʻnalishlar bor. Aeroportdan Xivagacha taksida qisqa yoʻl.

Xivaning eski shahar yaqinida oʻz vokzali bor. «Afrosiyob» tezyurar poyezdlari endi Xivagacha qatnaydi, sekinroq kunduzgi va tungi poyezdlar esa viloyatni Toshkent, Samarqand va Buxoro bilan bogʻlaydi. Jadvalni oldindan tekshiring, mavsumda chiptani erta oling.

Buxorodan avtomobil yoʻli Qizilqum choʻli orqali oʻtadi va deyarli butun kunni oladi. Urganchni Nukus va Qoraqalpogʻistonning boshqa joylari bilan yoʻnalishli taksilar va xususiy haydovchilar ham bogʻlaydi.

Shahar boʻylab harakat

Ichan qalʼani piyoda koʻrish eng qulay: koʻchalari qisqa, yodgorliklarning aksariyati bir-biridan bir necha daqiqalik masofada. Tashqi shahar — Dishan qalʼa koʻchalarini ham darvozalardan piyoda aylanish mumkin.

Xiva bilan Urganch orasida taksi yoki yoʻnalishli taksi qulay. Daryoning narigi tomonidagi, Qoraqalpogʻistondagi choʻl qalʼalariga borish uchun bir kunga haydovchi yollagan maʼqul: u yerga jamoat transporti kam qatnaydi.

Qachon borish kerak

Eng qulay oylar — apreldan iyun boshigacha va sentabrdan oktabrgacha: kunduzi iliq, kechqurun salqin. Yoz juda issiq va quruq, shuning uchun shaharni erta tongda va kechga yaqin aylangan maʼqul.

Qishda sovuq va sokin. Ayrim kafe va ustaxonalar yopiladi, lekin yodgorliklar ochiq, sayyohlar esa kam boʻladi.

Taomlar

Xorazm oshxonasining oʻz taomlari bor. Shivit oshi — shivit qoʻshilgan yashil ugra, u goʻshtli sabzavot qovurmasi va qatiq bilan tortiladi. Tuxum barak — ichiga tuxum solingan mayda chuchvara, qaynatib, sariyogʻ yoki qatiq bilan beriladi.

Mahalliy osh koʻp sabzi bilan pishiriladi va odatda boshqa viloyatlardagiga qaraganda kamroq yogʻli boʻladi. Menyuda daryo va koʻl baliqlarining qovurmasi ham uchraydi, yozda esa voha qovunlarini tatib koʻring.

Hunarmandchilik

Xiva oʻymakor yogʻoch ustunlari va eshiklari bilan mashhur, Ichan qalʼadagi ustaxonalarda hozir ham qayragʻoch va yongʻoq yogʻochi qoʻlda oʻyiladi. Anʼanaviy dastgohlarda shahar yodgorliklaridagi koshinlardan olingan naqshli ipak gilamlar qanday toʻqilishini ham koʻrish mumkin.

Boshqa mahalliy hunarlar — sirlangan kulolchilik buyumlari, kashtachilik va baland junli choʻgirma telpaklar. Kechqurunlari koʻpincha YuNESKOning nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritilgan Xorazm raqsi — lazgi ijro etiladi.

Bilish foydali

Ichan qalʼadagi koʻplab yodgorliklarga kirish darvozalarda sotiladigan umumiy chiptaga kiradi; minoralarga chiqish va ayrim muzeylar alohida toʻlanishi mumkin. Chiptani yoningizda saqlang: uni har bir obyektda tekshirishadi.

Naqd pul olib yuring: kichik doʻkonlar va mehmon uylari karta qabul qilmasligi mumkin. Faol masjid va ziyoratgohlarga yopiq kiyimda kiring, odamlarni suratga olishdan oldin ruxsat soʻrang.